Γιατί το 34 % των δικαιούχων νοικοκυριών δεν ζητούν τα επιδόματά τους, και τι λειτουργεί

Στη Γαλλία, περίπου το 34 % των νοικοκυριών που δικαιούνται το RSA, το κύριο γαλλικό ελάχιστο εισόδημα, δεν το ζητούν, κατά μέσο όρο κάθε τρίμηνο (DREES, 2022). Στα τέλη του 2021, το ποσοστό των δικαιούχων νοικοκυριών που δεν το λάμβαναν εκτιμάτο ακόμη μεταξύ 33 % και 37 % (DREES, 2026). Η Γερμανία και το Βέλγιο εμφανίζουν ποσοστά της ίδιας τάξης. Τα επιτόπια πειράματα έδωσαν μια σειρά προτεραιότητας: οι παρεμβάσεις που ελαφρύνουν τις διαδικασίες αυξάνουν την πραγματική διεκδίκηση κατά 8,31 ποσοστιαίες μονάδες κατά μέσο όρο, ενώ εκείνες που διαχέουν μόνο πληροφορίες κατά 3,39 μονάδες (Bendtsen, 2026). Ένα ραντεβού με κοινωνικό λειτουργό αυξάνει τη διεκδίκηση κατά 29 % (Castell et al., 2025).

Ένα τρίτο των δικαιούχων νοικοκυριών του RSA μένουν εκτός

Το σημείο αναφοράς προέρχεται από μια μεθοδολογική εργασία της DREES που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2022: κατά μέσο όρο, το 34 % των νοικοκυριών που δικαιούνται το RSA δεν υποβάλλουν καμία αίτηση σε ένα τρίμηνο, και το 20 % παραμένουν χωρίς αίτηση επί τρία συνεχόμενα τρίμηνα (Hannafi, Le Gall, Omalek και Marc, DREES, 2022). Ένα μέρος της μη διεκδίκησης είναι επομένως μεταβατικό, και ορισμένα άτομα καταλήγουν να λαμβάνουν το επίδομα λίγους μήνες αργότερα.

Η μέτρηση επαναλήφθηκε έκτοτε. Στα τέλη του 2021, μεταξύ 33 % και 37 % των δικαιούχων νοικοκυριών δεν λάμβαναν το RSA, περίπου 560 000 νοικοκυριά που συγκεντρώνουν σχεδόν ένα εκατομμύριο άτομα (DREES, Études et Résultats αρ. 1370, Μάιος 2026). Για το 41 % από αυτά, το ποσό που δεν ελήφθη έφτανε τα 400 ευρώ ή περισσότερο τον μήνα και ανά μονάδα κατανάλωσης. Τα νοικοκυριά αυτά έχουν κατά μέσο όρο λιγότερο μειονεκτικό προφίλ από τους δικαιούχους: συχνότερα ιδιοκτήτες της κατοικίας τους, συχνότερα πτυχιούχοι (DREES, Μάιος 2026).

Άλλες ευρωπαϊκές χώρες γνωρίζουν το ίδιο φαινόμενο. Η έκθεση που αφιέρωσαν η DREES και το Odenore το 2022 στη μη διεκδίκηση σε πέντε χώρες καταγράφει υψηλό ποσοστό στη Γερμανία, της τάξης του 56 % για το ALG-II, το ελάχιστο εισόδημα των ανέργων, την περίοδο 2005-2014 (Harnisch, 2019). Για το Βέλγιο παραθέτει εκτίμηση 62 % το 2005 για το εισόδημα κοινωνικής ένταξης (Bouckaert και Schokkaert, 2011), καλώντας σε προσοχή ως προς τις μεθόδους μέτρησης (Marc, Portela et al., DREES, 2022).

Δύο τεκμηριωμένα εμπόδια: η πληροφόρηση και το κόστος των διαδικασιών

Οι πρόσφατες συνθέσεις διακρίνουν δύο είδη εμποδίων. Το να μην ξέρει κανείς ότι δικαιούται ανήκει στην πληροφόρηση, ενώ το να συμπληρώνει φόρμες και να συγκεντρώνει δικαιολογητικά ανήκει στο κόστος των διαδικασιών (Bendtsen, 2026; Daigneault et al., 2025). Το στίγμα που συνδέεται με τα επιδόματα αναφέρεται επίσης συχνά. Ένα γαλλικό πείραμα δοκίμασε επιστολές που στόχευαν να το αμβλύνουν, χωρίς ανιχνεύσιμη πρόσθετη επίδραση στη διεκδίκηση (Castell et al., 2025).

Η συστηματική ανασκόπηση των Daigneault et al. (2025) εξέτασε 93 παρεμβάσεις από 35 επιτόπιες μελέτες που δημοσιεύθηκαν σε διάστημα σχεδόν είκοσι ετών. Η απογραφή αναδεικνύει δύο είδη παρεμβάσεων: την εξατομικευμένη πληροφόρηση και τη συγκεκριμένη βοήθεια στη σύνταξη της αίτησης. Το σώμα παραμένει ως επί το πλείστον αμερικανικό, και οι συγγραφείς ζητούν να δοκιμαστούν απλούστερες παρεμβάσεις εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών.

Στο ερώτημα ποιο εμπόδιο βαρύνει περισσότερο, τα γαλλικά πειράματα δίνουν μια απάντηση σπάνια διαθέσιμη: το κόστος συναλλαγής, ο χρόνος και η προσπάθεια που απαιτεί μια αίτηση, αποτελούν το κύριο εμπόδιο (Castell et al., 2025).

Λιγότερες διοικητικές απαιτήσεις: +8,31 μονάδες

Η πληρέστερη μετα-ανάλυση για το ζήτημα συγκεντρώνει 51 επιτόπια πειράματα και 187 μεγέθη επίδρασης (Bendtsen, Journal of Policy Analysis and Management, Μάρτιος 2026). Οι παρεμβάσεις που μειώνουν τις απαιτήσεις συμμόρφωσης, μέσω της απλοποίησης των εντύπων ή της βοήθειας στη συμπλήρωσή τους, αυξάνουν την πραγματική διεκδίκηση κατά 8,31 ποσοστιαίες μονάδες κατά μέσο όρο. Εκείνες που περιορίζονται στη διάχυση πληροφοριών φτάνουν τις 3,39 μονάδες.

Ένα δεύτερο αποτέλεσμα μετρά για την ανάγνωση των αξιολογήσεων: οι επιδράσεις που μετρώνται στο στάδιο της υποβολής του φακέλου είναι περίπου διπλάσιες από εκείνες που μετρώνται στην τελική καταβολή (Bendtsen, 2026).

Ο συγγραφέας επανεκτίμησε τα αποτελέσματά του τον Ιούνιο του 2026 σε ένα σύνολο διευρυμένο σε 66 πειράματα. Το πλεονέκτημα των παρεμβάσεων που ελαφρύνουν τις διαδικασίες διατηρείται, με μικρότερες μέσες επιδράσεις (Bendtsen, ενημέρωση Ιουνίου 2026).

Το ραντεβού με έναν κοινωνικό λειτουργό: +29 %

Η πιο εύγλωττη μέτρηση προέρχεται από δύο εθνικά πειράματα που διεξήχθησαν στη Γαλλία με ανέργους, σε συνολικό πληθυσμό 100 000 ατόμων, από τα οποία τα μισά έλαβαν την παρέμβαση (Castell et al., American Economic Journal: Economic Policy, 2025).

Στο πρώτο, 30 000 άτομα προσκλήθηκαν σε ραντεβού μιας ώρας με κοινωνικό λειτουργό για να επανεξετάσουν το δικαίωμά τους σε δεκαπέντε επιδόματα. Για εκείνα που διαχειρίζεται ο κλάδος οικογένειας, η αίτηση μπορούσε να ξεκινήσει επί τόπου, κατά τη διάρκεια του ραντεβού. Πραγματοποιήθηκαν περίπου 6 000 ραντεβού, δηλαδή το 21 % των προσκεκλημένων. Η πρόσκληση αυξάνει τη διεκδίκηση κατά 7 %. Για τα άτομα που έρχονται πράγματι στο ραντεβού, η εκτιμώμενη επίδραση φτάνει το +29 % (Castell et al., 2025).

Η επίδραση συγκεντρώνεται στα επιδόματα στα οποία ο κοινωνικός λειτουργός μπορούσε να βοηθήσει κατά τη διάρκεια του ραντεβού: +44 % για τα συμπληρώματα εισοδήματος, +21 % για τα οικογενειακά και στεγαστικά βοηθήματα. Για την ασφάλιση υγείας, που τη διαχειρίζεται άλλο δίκτυο, δεν εμφανίζεται καμία επίδραση, γεγονός που κατευθύνει την εξήγηση προς το κόστος των διαδικασιών (Castell et al., 2025).

Τα άτομα που θα κέρδιζαν περισσότερα από το ραντεβού είναι και εκείνα που προσέρχονται λιγότερο: οι συγγραφείς βλέπουν εκεί το ίχνος του ίδιου κόστους συναλλαγής, που ανακόπτει και το αίτημα βοήθειας (Castell et al., 2025).

Η θέση του προσομοιωτή: να δείχνει το δικαίωμα

Το δεύτερο πείραμα δοκίμασε μόνο την πληροφόρηση. Ένα email που στάλθηκε σε 40 000 ανέργους παρέπεμπε σε έναν προσομοιωτή που υπολόγιζε τα προσωπικά τους δικαιώματα. Προκάλεσε ενδιαφέρον: το 67 % των παραληπτών έκανε κλικ, και το 18 % πραγματοποίησε αμέσως μια προσομοίωση. Η πραγματική διεκδίκηση παρέμεινε χωρίς ανιχνεύσιμη μεταβολή τους επόμενους μήνες (Castell et al., 2025).

Ένας προσομοιωτής δείχνει το δικαίωμα και απαριθμεί τα έγγραφα που πρέπει να συγκεντρωθούν. Για τους συγγραφείς, η τριβή βρίσκεται στην ίδια την πράξη της υποβολής: μόλις κατατεθούν, οι αιτήσεις εγκρίνονται σε περίπου 90 % των περιπτώσεων (Castell et al., 2025).

Πού να βρείτε ανθρώπινη υποστήριξη

Για βοήθεια με έναν φάκελο υπάρχουν στη Γαλλία δύο δίκτυα γειτονιάς: τα centres communaux d’action sociale (CCAS) βοηθούν στη σύνταξη των αιτήσεων, και οι κοινωνικοί λειτουργοί των caisses d’allocations familiales (CAF) κάνουν αυτή τη δουλειά για τα επιδόματα που καταβάλλουν (service-public.gouv.fr).

Για την αναπηρία, τα maisons départementales des personnes handicapées (MDPH) συνοδεύουν τις αιτήσεις και αξιολογούν τις καταστάσεις (service-public.gouv.fr). Για το RSA, ένας φάκελος μπορεί να κατατεθεί και σε σύλλογο εξουσιοδοτημένο από το διαμέρισμα (service-public.gouv.fr).

Το δημόσιο έργο « solidarité à la source » ακολουθεί την ίδια λογική με τη μετα-ανάλυση: την προσυμπλήρωση των τριμηνιαίων δηλώσεων εισοδημάτων των δικαιούχων του RSA και της prime d’activité, περισσότερων από 6 εκατομμύρια ανθρώπους, από δεδομένα που γνωρίζει ήδη η διοίκηση (solidarites.gouv.fr).

Το Aida εντάσσεται στο πρώτο βήμα, αυτό της προσομοίωσης: να δείχνει το δικαίωμα και να προετοιμάζει τα έγγραφα. Η εφαρμογή φωτίζει και καθοδηγεί. Ο καθοριστικός ρόλος ανήκει στην ανθρώπινη συνοδεία, της οποίας η μετρημένη επίδραση στο ραντεβού φτάνει το +29 % (Castell et al., 2025).